ks. prof. UKSW dr hab. Maciej Bała

Filozofia życia wiecznego

zycieMonografia Ireneusza Ziemińskiego Życie wieczne.Przyczynek do eschatologii filozoficznej  (Poznań 2013) podejmuje istotne zagadnienie dla filozofii religii jakim jest racjonalna analiza możliwości i realności życia wiecznego. Weryfikacja istniejących hipotez dotyczących życia wiecznego – nieśmiertelności biologicznej, nieśmiertelności duszy, reinkarnacji, zmartwychwstania ciał, wiecznych powrotów, nieśmiertelności w kulturze – weryfikowane są na podstawie przezwyciężenia zasadniczych aporii związanych możliwością pośmiertnej egzystencji. Podstawową jest oczywiście aporia realności takiego życia, tzn. czy śmierć jest początkiem nowego życia czy unicestwieniem naszego istnienia. Kolejna trudność dotyczy samej spójności nowej formy życia, a dokładniej o wykluczania się czasowego i wiecznego sposobu życia. Również problematyczne jest zapewnienie tożsamości podmiotowej: czy osoba, która dostąpi wieczności nadal będzie tym samym człowiekiem, który żył i funkcjonował tu na ziemi. Kolejne aporie powiązane są z kwestiami epistemologicznymi (warunkiem życia wiecznego jest nie tylko jego istnienie, ale także rozpoznanie tego stanu przez osobę, która go dostąpiła), z warunkami aksjologicznymi (czy nowe życie jest absolutnym dobrem, czy tylko lepszym stanem niż obecnie doświadczanym), z warunkami etycznymi (czy życie wieczne jest warunkiem moralności) czy wreszcie z warunkami teologicznymi (czy istnienie Boga jest koniecznym warunkiem zapewnienia możliwości nowego egzystencji). Nie każda z hipotez życia wiecznego spełnia wszystkie z wymiennych warunków, np. propozycja nieśmiertelności poprzez kulturę i wytwory człowieka nie potrzebuje istnienie Absolutu, ale taka nieśmiertelność nie jest propozycją, która odpowiada na niezwykle silne pragnienie indywidualnej nieśmiertelności wpisanej w naszą podmiotowość. Druga cześć monografii  koncertuje się na problemie realności życia wiecznego, co autor sprowadza do takich zagadnień jak: czasowość i wieczność „ja”, doświadczenie czasu i jego rozmaitych wymiarów jako wieczności, czy wreszcie podejmuje próbę odpowiedzi na zasadnicze pytanie – czy wieczność jest dostępna jedynie w życiu na ziemi, czy również po śmierci. Konkluzja książki jest bardzo ostrożna: z jednej strony „mamy prawo przyjąć, że życie wieczne istnieje i że jest dostępne już na ziemi”, z drugiej strony „nie możemy wykluczyć możliwości życia wiecznego po śmierci” (s. 594). I z taką nadzieją powinniśmy przeżywać naszą obecną egzystencję.


Epistemologia przekonań religijnych

PouivetKolejny tom francuskiej serii serii Cerf  „Filozofia i Teologia” to ksiażka Roger Pouivet, poświęcona epistemologii przekonań religijnych (Épistémologie des croyances religieuses, Cerf, Paris 2013). Jest to publikacja o tyle interesująca, że na gruncie francuskiej filozofii religii, zdominowanej przez nurt fenomenologiczno-heremeneutyczny, publikacje nawiązujące do tradycji analitycznej nie są częstym zjawiskiem. R. Pouivet analizując przekonania religijne stawia dwie zasadnicze hipotezy, które poddaje weryfikacji: po pierwsze wiara jest uprawomocniona racjonalnie, tzn. osoba posiadająca takie poglądy nie powinna być oskarżana o irracjonalizm, po drugie tezy antyrealizmu teologicznego (chrześcijańskie tezy nie opisują żadnych realnych wydarzeń) są fałszywe. Wiara, jak twierdzi autor Épistémologie des croyances religieuses, nie domaga się zanegowania struktur poznawczych, one są obecne w kacie wiary. Nie jest bowiem czymś irracjonalnym przyjęcia twierdzenia za prawdziwe na podstawie innej niż naoczność czy rozumowanie konkuzywne. Analiza konkretnego Objawienia czy przyjęcie wiary na podstawie krytycznej analizy świadectwa innych jest jak najbardziej prawomocne i nie podważa epistemologicznych zasad.  Krytykując antyrealizm teologiczny Pouivet omawia dwie jego zasadnicze formy: sprowadzenia wiary albo do praktyki życiowej albo do estetycznych przeżyć wewnętrznych. W obu wypadkach język religijny nie opisuje rzeczywistości transcendentnej, lecz jedynie przeżycia podmiotu. Religijność powinna całkowicie wyzbyć się jakiejkolwiek metafizyki i epistemologii. Francuski filozof broni przekonań religijnych jako odnoszących się do świata pozapodmiotowego, bo ten wymiar jest fundamentalny dla każdego wyznawcy, co najpełniej wyraża zdanie z Listu św. Pawła „A jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara” (1Kor 15,17). Przekonania religijne są jego zdaniem całkowicie racjonalne i prawomocne (nawet jeśli nie dysponujemy dowodem na istnienie Boga) i właśnie tego stanowiska broni francuska publikacja Épistémologie des croyances religieuses.


Anglosaska filozofia religii

Anglosaska filozofia religii ma swoją specyfikę i z pewnością jest ona odmienna w swojej metodzie i a także w samej problematyce  niż chociażby filozofia uprawiana we Francji czy w Niemczech.  Na gruncie polskim jest wiele dobrych publikacji ukazujący rozumienie religii w perspektywie analitycznej czy lingwistycznej, do nich dołączyła też ostatnia książka pt. Anglosaska filozofia religii wobec wyzwań współczesności, red.   J. Guja, J. Gomułka, Kraków 2011. Jest to zbiór artykułów prezentujący tyko niektóre aspekty współczesnej filozofii anglosaskiej i z pewnością nie należy traktować go jako wyczerpującej monografii na ten temat.  Ale sam dobór tematyki jest bardzo interesujący.  Po bardzo kompetentnym ukazaniu historii tej tradycji (J. Gomułka) poruszane są takie zagadnienia jak: prostota Boga w ujęcia filozofii analitycznej (D. Łukasiewicz), analogiczność języka według I. Ramsay’a (Z. Bomert), zakład Jamesa-Jordana (M. Wójtowicz), pragmatyka religii w ujęciu Peirce’a (A. Doda-Wyszyńska), pluralizm religii (M. Wojewoda, K. Tempczyk), doświadczenie religijne w ujęciu Lonergana (D. Oko), religijne źródła tożsamości według Taylora (J. Brejdak). Do współpracy zaproszeni zostali także autorzy zagraniczni i stąd dwa ciekawe teksty niemieckiego i francuskiego  znawców tradycji analitycznej:   jeden poświęcony unikalności i autentyczności języka religijnego (M. von der Ruhr),  drugi filozofii Plantingi (R. Puivet). Z powyżej prezentacji samego spisu treści widać, że zbiór jest bardzo różnorodny w tematyce, ale właśnie taka jest specyfika filozofii anglosaskiej. Nie ogranicza się ona do jednej tematyki, a stara się podejmować najróżniejsze współczesne wyzwania, ale zawsze , mniej lub bardziej wyraźniej, odwołując się  do języka, bo własnie język jest najważniejszym punktem wyjścia uprawiania filozofii w tej tradycji.


Powered by WordPress | Designed by Elegant Themes

Featuring Recent Posts WordPress Widget development by YD