ks. prof. UKSW dr hab. Maciej Bała

Religia jednostkowych podmiotów

GutowskiFundacja „Dominikańskie Studium Filozofii i Teologii” opublikowała kolejną książkę zawierającą cykl Wykładów z Teologii Naturalnej im.  J.M. Bocheńskiego, tym razem wygłoszonych przez prof. P. Gutowskiego: Stare i Nowe. Esej o roli jednostkowych podmiotów, zmiany i wątpień w religii, Kraków 2016. Teza, która przewija się przez całą książkę wskazuje na religie, jako „zorganizowany system ochrony przekonania o centralnej roli podmiotowości opartej na perspektywie pierwszoosobowej” (s. 19). W takiej interpretacji fenomenu religii Bóg stwarza podmiot, nawiązuje z nim relacje, ukierunkowuje go, aby osiagnął  określone ideały. Dla podkreślenia swojej tezy prof. Gutowski podejmuje  polemikę z podejściem naturalistycznym, w tym wypadku z teorią zaproponowana przez D. Denetta, ale także konfrontuje interpretacje Jamesa i Taylora, ostatecznie opowiadając się za stanowiskiem tego pierwszego, dla które Bóg troszczy się o pojedyncze jednostki, a wspólnota odgrywa rolę drugoplanową. W sposób interesujący przedstawione są kolejne problemy związane z religią, a mianowicie zagadnienia: 1) wielości i ewolucji religii; 2) relacji pomiędzy zmianą a stabilnością; 3) roli wątpienia w życiu religijnym. Jak zauważa autor w zakończeniu, człowiek religijny zawsze „próbuje pogodzić nabyty religijny obraz świata  z wątpliwościami, jakie rodzi nowa wiedza naukowa i nowa wrażliwość moralna oraz świadomość wielości religii i światopoglądów” (s. 99). W moim przekonaniu wspomniana książka jest dobrym przykładem poddaniu w wątpliwość tego co wydaje się być „stare” i znalezieniu w tym właśnie „starym” „nowych” odpowiedzi.


Wprowadzenie do filozofii J.-L. Mariona

Marion_ChPolecam nowe wprowadzenie do filozofii J.-L. Mariona, które ukazało się we Francji: Philosophie de Jean-Luc Marion : Phénoménologie, théologie, métaphysique, éd. Ph. Capelle-Dumant, Paris 2015. Jest to praca zbiorowa, która koncentruje się wokół trzech pól badawczych francuskiego myśliciela.  Pierwsze z nich, to poszukiwanie „nowej fenomenologii”, która, jak zauważa Capelle, we wstępie, oscyluje pomiędzy dziedzictwem Husserlowskim a propozycjami Heideggera. Ostatecznie przybiera ona kształt znanej propozycji: donacji. Autorzy tomu proponują także analizy dwóch, zdecydowanie mniej eksponowanych, zagadnień w twórczości Mariona: jego podejścia do metafizyki (i to nie tylko na zasadzie radykalnej krytyki onto-teologii) oraz jego interpretacji roli teologii. Porzucenie onto-teologii, komentuje dalej Capelle, wcale nie oznacza odejścia od metafizyki. Teologia z kolei, zdaniem Mariona, to nadal interesujące wyzwanie dla racjonalności, i może być ona rozumiana zarówno jako teologia negatywna czy też filozoficzne próby wyartykułowania podstaw wiary.  Działo Mariona oczywiście nie jest jeszcze zakończone, ale dobrze, że pojawiają się już publikację starające się usystematyzować jego osiągnięcia. I z pewnością do takich należy omawiane dzieło pod redakcją Ph. Capelle.


Poszukiwania metafizyczne

Poszukiwania_metafizyczneKolejna publikacja prof. Marka Szulakiewcza Poszukiwania metafizyczne (wydawnictwo UMK, Toruń 2014) podejmuje ważne zagadnienie jakim jest przywrócenie we współczesnj kulturze i  filozofii roli metafizyki. Bez otwarcia się na  to, co”przekracza” człowieka otaczający nas świat nie byłby  „naszym” światem. Oczywiście metafizyka proponowana przez Szulakiewicza nie jest klasyczną metafizyką  (nazywaną przez niego metafizyką „fundamentów”), a poszukiwaniami opartymi na doświadczeniu miłości i dialogu. To one potrafią ocalić, to co nieskończone (s. 89). Wiele też miejsca poświęca analizom obecności religii i sacrum w dzisiajszej kulturze. Podobnie jak w przypadku metafizyki, człowiek potrzebuje sacrum, bo nie potrafi zamknąć swojego życia tylko i wyłącznie w doczesności. Niestety pojawiają się tutaj dwa niebezpieczeństwa: z jednej strony sakralizacji otaczającego świata z drugiej lub tzw. „sacrum dzikiego”, czyli takiego, które odpowiada upodobaniom i pragnieniem człowieka, czego np. wyrazem jest rosnące upodobanie do magii, wróżbiarstwa czy numerologii. Jednakże widoczny powrót religii  nie jest powrotem do tradycyjnych, historycznych wyznań, chodzi raczej o świadomość, że ten świat nie jest całym światem i musimy pozostać otwarci (s. 209). Jest to więc religia rozumiana jako droga do duchowości, a nie jako przekonanie o istnieniu Boga (s. 210).

Z pewnością apel Szulakiewicza o powrót do metafizyki jest interesujący i ważny, szkoda tylko, że mimo wszystko nadal odrzucana jest klasyczna metafizyki fundamentów i  pozostaje  metafizyka”samych pytań”.


Książeczka o człowieku wierzącym

JudyckiJak stwierdza prof. Judycki we wstępie do swojej  nowej książki „Książeczka o człowieku wierzącym”  (Kraków 2014) jej celem jest analiza motywów i racji, które są podstawą wiary religijnej  (s. 7). Elementami relacji religijnej, zdaniem omawianego filozofa, są przede wszystkim: 1) przekonanie o istnieniu Boga, 2) zaufanie do Niego, 3) postawa życiowa, która wyraża się poprzez bezinteresowne, a czami wręcz heroiczne dążenie do dobra, 4) doświadczanie ukrytej obecności Boga.  Na kartach „Książeczki” znajdziemy analizy poszczególnych wspomnianych wyżej elementów, nie tylko dokonane świetnym warsztatem filozoficznym, ale też interesująco zilustrowane przykładami z literatury i sztuki. Nie pozostaje nic innego, jak czytelnika tej recenzji odesłać do samodzielnej lektury tekstu prof. Judyckiego. Chciałbym jednak wskazać na dwa elementy, który zaskoczyły mnie w omawianym tekście. Pierwszy z nich to zaskakująca polemika z dość powszechnym stanowiskiem, że człowiek pobożny żyje oczekiwaniem na życie wieczne (s. 183). Autor „Książeczki” twierdzi, że jest inaczej, człowiek wierzący „nie robi tego, gdyż uświadamia sobie, ze każde wyobrażenie życia wiecznego może się okazać fałszywe” (s. 183). W miejsce oczekiwania na „nowe życie” winien żyć obecnością Boga wykraczająca poza przeszłość, przyszłość i teraźniejszość. Drugim zaskakującym miejscem jest opis tego, co może dziać się w momencie śmierci: odsuniecie się od naszych przeżyć, doświadczenie widoczności samego światła, które uobecnia umożliwia nam poznanie czy proces emblematyzacji całego naszego życia (s.199-201). Propozycje z pewnością ciekawe, ale każdy czytelnik sam oceni na ile zaproponowany opis człowieka wierzącego weryfikuje się w jego życiu.


Filozofia życia wiecznego

zycieMonografia Ireneusza Ziemińskiego Życie wieczne.Przyczynek do eschatologii filozoficznej  (Poznań 2013) podejmuje istotne zagadnienie dla filozofii religii jakim jest racjonalna analiza możliwości i realności życia wiecznego. Weryfikacja istniejących hipotez dotyczących życia wiecznego – nieśmiertelności biologicznej, nieśmiertelności duszy, reinkarnacji, zmartwychwstania ciał, wiecznych powrotów, nieśmiertelności w kulturze – weryfikowane są na podstawie przezwyciężenia zasadniczych aporii związanych możliwością pośmiertnej egzystencji. Podstawową jest oczywiście aporia realności takiego życia, tzn. czy śmierć jest początkiem nowego życia czy unicestwieniem naszego istnienia. Kolejna trudność dotyczy samej spójności nowej formy życia, a dokładniej o wykluczania się czasowego i wiecznego sposobu życia. Również problematyczne jest zapewnienie tożsamości podmiotowej: czy osoba, która dostąpi wieczności nadal będzie tym samym człowiekiem, który żył i funkcjonował tu na ziemi. Kolejne aporie powiązane są z kwestiami epistemologicznymi (warunkiem życia wiecznego jest nie tylko jego istnienie, ale także rozpoznanie tego stanu przez osobę, która go dostąpiła), z warunkami aksjologicznymi (czy nowe życie jest absolutnym dobrem, czy tylko lepszym stanem niż obecnie doświadczanym), z warunkami etycznymi (czy życie wieczne jest warunkiem moralności) czy wreszcie z warunkami teologicznymi (czy istnienie Boga jest koniecznym warunkiem zapewnienia możliwości nowego egzystencji). Nie każda z hipotez życia wiecznego spełnia wszystkie z wymiennych warunków, np. propozycja nieśmiertelności poprzez kulturę i wytwory człowieka nie potrzebuje istnienie Absolutu, ale taka nieśmiertelność nie jest propozycją, która odpowiada na niezwykle silne pragnienie indywidualnej nieśmiertelności wpisanej w naszą podmiotowość. Druga cześć monografii  koncertuje się na problemie realności życia wiecznego, co autor sprowadza do takich zagadnień jak: czasowość i wieczność „ja”, doświadczenie czasu i jego rozmaitych wymiarów jako wieczności, czy wreszcie podejmuje próbę odpowiedzi na zasadnicze pytanie – czy wieczność jest dostępna jedynie w życiu na ziemi, czy również po śmierci. Konkluzja książki jest bardzo ostrożna: z jednej strony „mamy prawo przyjąć, że życie wieczne istnieje i że jest dostępne już na ziemi”, z drugiej strony „nie możemy wykluczyć możliwości życia wiecznego po śmierci” (s. 594). I z taką nadzieją powinniśmy przeżywać naszą obecną egzystencję.


« Previous Entries

Powered by WordPress | Designed by Elegant Themes

Featuring Recent Posts WordPress Widget development by YD